اگر بعد از تجربه تور ژاپن و تور برزیل، به دنبال ماجراجویی و کاوش در حیاتوحش آفریقا، راهی سفر با تور کنیا شدید؛ احتمالا از مواجه شدن با مردم قبیله ماسایی، حیرتزده میشوید. اینجا همان نقطه از کنیاست که زندگی انسانی به شیوهای سنتی جریان دارد و مردم این قبیله، از پذیرفتن آداب و رسوم زندگی مدرن امتناع میکنند.
در این مقاله، تورپک شما را با مردم این قبیله بیشتر آشنا میکند. مردم ماسایی به دلیل ظاهر، پوشش، آداب و سنتها و سبک زندگی خود، توجه شما را به خود معطوف میکنند و اگر به مهماننوازی آنها پاسخ مثبت بدهید؛ احتمالا شانس این را خواهید داشت تا از نزدیک، بیشتر درباره زندگی آنها ببینید و بدانید.
آنچه در ادامه مطلب میخوانید:
- مشخصات قبیله ماسایی
- قبیله ماسایی در کجا ساکن هستند؟
- تاریخچه قبیله ماسایی
- اقتصاد قبیله ماسایی
- مردم قبیله ماسایی
- خانهها در قبیله ماسایی
- تجارت قبیله ماسایی
- زنان قبیله ماسایی
- رقص قبیله ماسایی
- جاذبههای گردشگری قبیله ماسایی
- لباس قبیله ماسایی
- رسوم قبیله ماسایی
- شکار شیر در قبیله ماسایی
- دین قبیله ماسایی
- مهماننوازی قبیله ماسایی
مشخصات قبیله ماسایی
در جدول زیر، نگاهی کوتاه به مشخصات این قبیله خواهیم داشت.
| مشخصات قبیله ماسایی | |
| موقعیت جغرافیایی قبیله ماسایی | کنیا و تانزانیا |
| جمعیت قبیله ماسایی | 500 هزار نفر |
| اقتصاد قبیله ماسایی | دامداری |
| دین قبیله ماسایی | یکتاپرستی، خدای انگا |
قبیله ماسایی در کجا ساکن هستند؟
قبیله ماسایی (The Maasai) در شرق آفریقا و در جنوب کشور کنیا و شمال تانزانیا زندگی میکنند. مساحت این قبیله 160000 کیلومتر مربع بوده و جمعیت آنها به حدود نیم میلیون نفر میرسد. جامعه ماسایی، متشکل از ۱۶ بخش بوده و اکثریت مردم ماسایی ساکن کنیا هستند و تنها بخش کوچکی از آنها در کشور تانزانیا زندگی میکنند.
ماساییها از مشهورترین قبایل آفریقایی هستند که آداب و رسوم و نوع پوشش آنها، متفاوت از سایر قبایل آفریقا میباشند. اغلب قبایل کنیایی، اکنون زندگی مدرن را تجربه میکنند؛ اما مردم ماسایی، دامداران نیمهعشایری هستند که پایبندی به رسوم و سنتهای خود را رها نکردهاند.
تاریخچه قبیله ماسایی
محل سکونت اولیه مردم این قبیله، در شمال غربی کنیا و دره نیل در نزدیکی دریاچه تورکانا بود. مردم این قبیله، در قرن ۱۵ میلادی به سمت جنوب مهاجرت کرده و تا قرون ۱۷ و ۱۸ به گسترش قلمرو خود از مرکز تانزانیا تا شمال کنیا پرداختند. تا جایی که در اواسط قرن نوزدهم، مساحت قلمرو ماسایی به بزرگترین حد خود رسید.
در پی برقراری دو عهدنامه در سالهای 1904 و 1911، مساحت زمینهای ماسایی به حد زیادی کاهش یافت و بیشتر آنها به تصرف اروپاییها درآمدند و قلمرو قبایل ماسایی محدود شد. در دهه 1940 نیز، بسیاری از زمینهای قبایل ماسایی با هدف ایجاد ذخایر حیاتوحش و پارکهای ملی از آنها گرفته شد و مردم ماسایی مجبور به ترک بسیاری از زمینهای حاصلخیز محل سکونت خود شدند.
اقتصاد قبیله ماسایی
مهمترین روش کسب درآمد قبایل ماسایی، دامداری و نگهداری از حیواناتی مانند گاو، بز و گوسفند میباشد. این حیوانات در جامعه ماسایی به عنوان منابع غذایی اصلی شناخته میشوند و یکی از غذاهای مخصوص آنها، خون تازه گاو است که یکی از رگهای کوچک گردن گاو را برش داده و خون آن را در یک کاسه جمع کرده و مینوشند.
علاوه بر این، در جامعه ماسایی دامها در فرایند اقتصادی و معاملات کالا به کالا استفاده میشوند و مردم ماسایی به معامله دامهای خود با دامهای دیگر، پول نقد یا محصولات دامی میپردازند. در میان قبایل ماسایی، تعداد فرزندان و گاوها، بیانگر میزان ثروت مردان میباشد و مردی که دارای گاوها و فرزندان کمی باشد؛ فقیر محسوب میشود.
مردم قبیله ماسایی
مردم ماسایی اغلب مردسالار بوده و بیشتر تصمیمات اصلی توسط مردان مسن و ریشسفیدان قبیله گرفته میشود. در قبایل ماسایی، اعتقادی به تشییع جنازه و دفن مردگان ندارند و معتقدند که این کار به خاک آسیب میرساند. به همین دلیل، جسد افراد را برای لاشخورها در طبیعت رها میکنند.
مردم ماسایی نیمه کوچنشین هستند و به مالکیت زمین اعتقادی ندارند. دولت کنیا و تانزانیا، تلاشهای زیادی جهت تعیین مالکیت زمین برای این قبیله داشتهاند؛ اما همچنان مردم ماسایی از ثبت زمین محل سکونت خود در سند مالکیت خودداری میکنند و معتقدند که این مالکیت، به معنای جدایی انسان از طبیعت میباشد.
همیشه چوبهایی در دستان مردان ماسایی به چشم میخورند که به آنها فیمبو گفته میشود. این چوبها بسیار بلند بوده و کاربرد آن، دفاع از دام و خانواده در برابر شکارچیان، دفاع شخصی و پرتاب کردن آنها در مواقع ضروری میباشد. مردم ماسایی، قدبلندترین افراد کره زمین هستند و همین ویژگی، بر قدرت دوندگی آنها موثر است.
خانهها در قبیله ماسایی
در گذشته مردم ماسایی، کوچنشین بودند و سالها در چادرهای قبیلهای زندگی میکردند. پس از کمرنگ شدن فرهنگ کوچنشینی در این قبیله، آنها به شکل سنتی نسبت به خانهسازی اقدام کردند. ماساییها در خانههایی دایرهای شکل به نام کرال زندگی میکنند. آنها دور خانهها را با حصارهایی از خار اقاقیا میپوشانند که به آنها انکانگ (Enkang) میگویند و مانع از حمله شیرها به گله میشود.
جالب است بدانید که در جامعه ماسایی، فرایند ساخت کرال بر عهده زنان قبیله است و وظیفه مردان، ساختن حصارها میباشد. علاوه بر ساختن خانه، فعالیتهایی چون تامین آب، جمعآوری هیزم، دوشیدن شیر حیوانات و پخت و پز برای خانواده نیز، از وظایف زنان است. در گذشته، همه اقوام در یک کرال زندگی میکردند؛ اما اخیرا با تغییر سیستم مدیریت زمین و خانه، در هر کرال فقط یک خانواده زندگی میکند.
تجارت قبیله ماسایی
اقتصاد قبایل ماسایی به حد زیادی وابسته به اقتصاد بازار میباشد. ماساییها محصولات دامی را برای خرید مهره، پوشاک و غلات به افراد دیگری در کنیا میفروشند. هزینه تحصیل فرزندان نیز، از طریق فروش گاوها و بزها فراهم میشود. گاهی ممکن است که زنان و مردان ماسایی را در برخی شهرهای کنیا ببینید که علاوه بر فروش گاو و بز خود، به معامله مهره، تلفن همراه، زغال سنگ و غلات هم اقدام میکنند.
زنان قبیله ماسایی
بیشتر زنان این قبیله، متحمل رنج و فقر زیادی در زندگی خود هستند و تنها درصد کمی از دختران ماسایی، اجازه رفتن به مدرسه را دارند. عموما دختران ماسایی را در بازه سنی ۱۱ تا ۱۳ سالگی ختنه میکنند و سپس، در ازای دریافت گاو و پول نقد، مجبور به ازدواج با مردی هستند که پدرشان برای آنها انتخاب کرده است.
زنان ماسایی جز در بدترین موارد آزار جسمی، اجازه طلاق گرفتن از همسرشان را ندارند. آنها حتی مجاز به ازدواج مجدد هم نیستند. اگر شوهر آنها فرد میانسالی باشد و بمیرد؛ او باید با یکی از برادران شوهرش وصلت کند. بدین ترتیب، زنان ماسایی چندمین همسر یک مرد میشوند و انتظار میرود که بچههای زیادی را به دنیا آورند.
زنان ماسایی نقش مهمی در زندگی این قبیله کنیایی دارند. انتقال فرهنگ و رسوم ماسایی به نسل جوان، تولید جواهرات مهرهای و ساخت خانههای ماسایی، تنها بخشی از وظایف آنهاست. آنها هر روز صبح زود بیدار شده و بعد از دوشیدن شیر گاوها، باید لباسها را در آب بشویند و آب و هیزم را تا خانه حمل کنند. زنان این قبیله در شرایط بسیار سختی زندگی میکنند.
رقص قبیله ماسایی
فرهنگ رقص و موسیقی ماساییها بسیار جذاب است. زنان ماسایی به خواندن لالایی، زمزمه و آواز برای پسران خود شهرت دارند. مردم ماسایی در زمان رقص و آواز از هیچ سازی استفاده نمیکنند و تمام موسیقی مردم ماسایی، آواز است. با این حال، گاهی از بوقهای بزرگی برای بعضی از آهنگها استفاده میکنند.
در این قبایل، یک رهبر موسیقی به نام اولارانیانی (Olaranyani) وجود دارد. زمانی که اولارانیانی، خواندن یک ردیف از یک آهنگ را آغاز میکند؛ مردم ماسایی به شکل گروهی به او پاسخ میدهند. در زمان رقص ماسایی، مردان و زنان مهرههایی را به خودشان آویزان میکنند که موقع پریدن و رقصیدن، صداهایی را ایجاد میکنند.
جاذبههای گردشگری قبیله ماسایی
یکی از معروفترین جاذبههای گردشگری کنیا در این منطقه، پارک ملی ماسای مارا میباشد. از دیگر جاذبههای این منطقه، میتوان به ذخیرهگاه سرنگتی، نگورونگورو و آمبوسلی اشاره کرد. این ذخیرهگاهها از مهمترین مناطق حفاظتشده کنیا هستند که با هدف حفاظت از حیاتوحش و توسعه گردشگری ایجاد شدهاند و مردم ماسایی حق دسترسی به منابع طبیعی آنها را ندارند.
| جاذبههای گردشگری قبیله ماسایی | |
| نام جاذبه | معرفی |
| پارک ملی ماسای مارا | این پارک ملی، یکی از بهترین مقاصد حیاتوحش آفریقا است که در آن مناظر طبیعی و دشتهای وسیع پر از حیوانات است. |
| پارک ملی سرنگتی | این منطقه به دلیل مهاجرت سالانه بیش از 1.5میلیون گاو وحشی افریقایی و 250 هزار گورخر و بزرگترین جمعیت شیر در آفریقا شناخته میشود. |
| منطقه حفاظتشده نگورونگورو | این منطقه در تانزانیا واقع شده و پناهگاه حیوانات مختلفی مانند شیر، فیل، پلنگ و زرافه است. |
| پارک ملی آمبوسلی | این پارک در ایالت کاجیادو کنیا واقع شده و ابعاد آن 39206 هکتار بوده و یک مرکز تفریحی و گردشگری جذاب است. |
لباس قبیله ماسایی
لباس مردم ماسایی متناسب با جنسیت، سن و محل سکونت افراد، تا حدی متفاوت است. در گذشته، این لباسها به رنگ قرمز بوده و با پوست حیوانات، پشم بز و گوسفند بافته میشدند و از دانههای گیاهی برای ایجاد رنگ قرمز در آنها استفاده میکردند. در دهه 1960 میلادی، این پارچهها را با الیاف مصنوعی در طرحهای چهارخانه جایگزین کردند.
لباس مردان ماسایی، پارچهای به نام شوکا (Shúkà) بوده که به رنگهای قرمز، سبز، آبی و یا مشکی میباشد. مردان جوان هم باید تا چند ماه پس از ختنه، لباس سیاه بپوشند. زنان ماسایی از انواع جواهرات و مهرهها به عنوان زیورآلات استفاده میکنند. علاوه بر این، بسیاری از مردان و زنان ماسایی روی لاله گوش خود، حلقههای فلزی آویزان میکنند.
رسوم قبیله ماسایی
رسوم مردم ماسایی بسیار عجیب است. یکی از مهمترین رسوم این قبیله، مردسالاری است و معمولا، تصمیمات مهم توسط مردان و بزرگان ماسایی گرفته میشود. همچنین، برای مردم این قبیله، پایان زندگی بدون مراسم خاکسپاری انجام میشود.
یکی از رسمهای این قبیله، مراسم رسیدن پسران به سن بلوغ است. برگزاری این مراسم، حداقل ۱۰ روز زمان میبرد و طی آن، افراد به آوازخوانی و رقص ماسایی میپردازند. در طول این مراسم، پسران جوان در یک صف میایستند و در مقابل آنها، صفی از زنان قرار میگیرند. زنان شروع به آواز خواندن میکنند و مردان شعار میدهند.
یکی دیگر از رسمهای مردم ماسایی این است که مردان و زنان این قبیله، موهای سر خود را برای برگزاری مراسمهایی مانند ختنه و ازدواج میتراشند. در فرهنگ ماسایی، این کار به معنای شروع تازهای با گذر از یک فصل زندگی، به فصلی دیگر است. همچنین، فقط جنگجویان ماسایی میتوانند؛ موهای بلند داشته باشند.
شکار شیر در قبیله ماسایی
در گذشته، جنگجویان ماسایی در استفاده از سپرها و نیزهها و پرتاب چماقهایی با نام اورینکا (Orinka) مهارت بسیار زیادی داشتند. این جنگجویان، توانایی و دقت پرتاب اورینکا را از فاصله ۱۰۰ متری داشتند و به دلیل این مهارت، معروف بودند.
شکار شیر یکی از رسوم مردم ماسایی است که با مراسم خاصی انجام میشد. در گذشته، پسرانی که قصد داشتند که یک جنگجوی ماسایی شوند؛ باید با در دست داشتن یک نیزه به شکار شیر میرفتند. در سالهای اخیر، این رسم به دلیل قوانین حفاظت از حیاتوحش کنیا تا حدی تغییر کرده است.
دین قبیله ماسایی
مردم ماسایی به خدای واحدی اعتقاد دارند که انگای (Engai) نامیده میشود. در این دین، اعتقاد بر این است که انگای آفریننده همه چیز است. مردم ماسایی معتقدند که انگای، خدای بخشش و مهربانی بوده و از آنها مراقبت کرده و نیازهای آنها را فراهم میکند. اعمال دینی مردم این قبیله، شامل مراسمهایی برای برقراری ارتباط با انگای و طلب رحمت و حمایت از او میباشد.
این مراسم ممکن است که با اقداماتی چون قربانی کردن حیوانات و دعا کردن همراه باشد. علاوه بر این، با گذر زمان و ورود مسیحیت و اسلام به این منطقه، این ادیان توسط بسیاری از مردم ماسایی و در کنار باورهای سنتی آنها مورد پذیرش قرار گرفتند. این موضوع، باعث تغییراتی در اعمال مذهبی مردم ماسایی شده است.
مهماننوازی قبیله ماسایی
مردم ماسایی از روحیه مهماننواز و خونگرمی برخوردارند و اگر احساس کنند که به جامعه و فرهنگ آنها علاقه دارید؛ تلاش میکنند تا میزبان خوبی برای شما باشند. افرادی که مهمان جامعه ماسایی میشوند؛ احتمالا از شیوه استقبال آنها متعجب خواهند شد. اغلب ماساییها با هدف برآورده شدن آرزوها، آب دهانشان را بر کف دست خود ریخته و سپس، برای دست دادن به استقبال مهمان خواهند رفت.
کلام آخر
زمانی که با تور کنیا، راهی سفر به این سرزمین جذاب و شگفتانگیز میشوید؛ احتمالا آشنایی با فرهنگ مردم جوامع مختلف آن به ویژه قبیله ماسایی، تجربهای جدید برایتان خواهد بود. مردم این قبیله به دور از زندگی مدرن امروزی و با تکیه بر آداب و سنتهای مخصوص خود، به زندگی در این سرزمین مشغول هستند و همواره بر رسوم و اعتقادات خود وفادار ماندهاند.
سوالات متداول
مردم قبایل ماسایی در کجا سکونت دارند؟
مردم ماسایی در جنوب کنیا و شمال تانزانیا زندگی میکنند.
دین مردم ماسایی چیست؟
آنها یکتاپرست بوده و به خدای انگا اعتقاد دارند.
خانهها در قبایل ماسایی چگونه ساخته میشوند؟
خانهها توسط زنان ساخته شده و حصار آنها توسط مردان ایجاد میشوند.
اقتصاد مردم ماسایی متکی بر چیست؟
اقتصاد مردم این قبیله متکی بر دامداری و معامله کالا با کالا میباشد.
معیار ثروت مردان در قبال ماسایی چیست؟
ثروت مردان بر اساس تعداد گاوها و فرزندان سنجیده میشود.
