جنگل آمازون

اگر در سفر با تور ژاپن، از قدم زدن در باغ‌های شکوفه‌های گیلاس ژاپن حیرت‌زده شدید؛ قطعا در تور برزیل، با دیدن جاذبه‌ای پر رمز و راز به نام جنگل آمازون، هیجانی وصف‌نشدنی را تجربه خواهید کرد. اگرچه تمام جاهای دیدنی برزیل، حرف‌های زیادی برای گفتن دارند؛ اما آمازون تنها یک جاذبه طبیعی نیست و دنیایی از شگفتی‌های بی‌نظیر است.

در این مقاله، تورپک می‌خواهد شما را با خود به ماجراجویی در دل جنگل آمازون ببرد. ارزش این جنگل نه تنها از نظر طبیعی، بلکه از نظر تاریخی و فرهنگی هم مورد توجه است. پس، اگر از عاشقان اکتشاف در طبیعت هستید؛ فرصت رفتن به این جنگل اسرارآمیز و شناخت گونه‌های گیاهی و جانوری و مردم بومی آن را هرگز از دست ندهید.

جدول مشخصات جنگل آمازون

بدون شک، جنگل آمازون یکی از عجیب‌ترین نقاط در تمام کره زمین است که از شناخت نقاط دیدنی و حقایق آن حیرت‌زده می‌شوید. قبل از اینکه به معرفی این جنگل و اطلاعات آن بپردازیم؛ برخی مشخصات مهم آن را در جدول زیر ارائه کرده‌ایم.

جنگل آمازون کجاست؟

این جنگل از نظر موقعیت جغرافیایی در قاره آمریکای جنوبی واقع شده و از شمال شرق به سمت شمال غرب و مرکز این قاره گسترده شده است. وسعت این جنگل بر اساس زهکشی رودخانه‌های آمازون و انشعابات آنها، حدود ۶.۷ میلیون کیلومتر مربع است. این عدد بدین معناست که حدود ۴۰ درصد از آمریکای جنوبی به این جنگل‌ها اختصاص یافته است.

نواحی خارج از دسترسی رودخانه‌های آمازن هم جزو حوزه جغرافیای آمازون محسوب می‌شوند و مساحت آن، حدود ۸.۲ میلیون کیلومتر مربع می‌باشد. ارزش واقعی این جنگل به حدی است که در سال 2011، نام آن را به ‌عنوان بزرگ‌ترین جنگل بارانی استوایی جهان در لیست عجایب هفتگانه طبیعی جهان درج کرده‌اند.

به گفته Lonely Planet جنگل‌های آمازون، به‌عنوان بزرگ‌ترین جنگل‌های بارانی گرمسیری جهان، خانهٔ میلیون‌ها گونهٔ گیاهی و جانوری هستند. این منطقهٔ وسیع و بکر، تجربه‌ای منحصربه‌فرد از طبیعت وحشی و فرهنگ‌های بومی را برای مسافران فراهم می‌کند.

تاریخچه جنگل آمازون

قدمت جنگل‌های آمازون بیش از چند میلیون سال است و این جنگل‌های بکر از غنی‌ترین زیست‌بوم‌های جهان هستند. با نگاهی به مستندات تاریخی درباره این جنگل‌ها می‌توان دید که آمازون در ابتدا به شکل یک دریاچه بزرگ بوده و با گذر از دوره‌های مختلف زمین‌شناسی و برخی تغییرات اقلیمی به جنگل امروزی تبدیل شده است.

بدین ترتیب، سال‌ها طول کشید تا پوشش گیاهی آمازون شکل بگیرد. از هزاران سال پیش، انسان‌ها در این جنگل‌ها ساکن شدند و تمدن‌های بدوی را پدید آوردند که یکی از آنها تمدن مایورونا بود. این مردم به شیوه‌ای پایدار و سازگار با طبیعت زندگی می‌کردند و در گذر زمان، با شناخت ارزش‌های گیاهان دارویی و جانوران منطقه، سیستم‌های کشاورزی پیشرفته‌ای مانند آمازون سیاه را ایجاد کردند.

با ورود مهاجران اروپایی در قرون ۱۶ و ۱۷ میلادی، منابع طبیعی آمازون مورد بهره‌برداری قرار گرفت و استخراج طلا، چوب و کائوچو و شکار حیوانات به تخریب قسمت‌هایی از جنگل منجر شد. افزایش آگاهی عمومی در قرن ۲۰، آغازگر اقدامات پژوهشی برای حفاظت از این جنگل بود و تلاش‌های بسیاری در این زمینه صورت گرفت. با این حال، جنگل‌زدایی همچنان تهدید بزرگی برای آمازون می‌باشد.

جنگل آمازون در کدام کشور است؟

وسعت این جنگل به قدری زیاد است که 9 کشور را در برمی‌گیرد. آمارهای ارائه شده در سال ۲۰۲۲ میلادی، نشان می‌دهد که حدود دو سوم از مساحت این جنگل‌ها در کشور برزیل و پس از آن، در پرو واقع شده است. در ادامه، جدولی ارائه شده که به خوبی نشان می‌دهد که چند درصد از مساحت این جنگل در هر کشور قرار دارد.

آب و هوای جنگل آمازون

جنگل‌های آمازون دارای یک محیط گرمسیری با آب و هوای گرم و مرطوب بوده و بارندگی در بیشتر ماه‌های سال اتفاق می‌افتد. آمازون از رطوبت بسیار بالایی برخوردار است و در فصل‌ بارانی، حدود ۸۸ درصد و در فصل خشک، حدود ۷۷ درصد می‌باشد. به طور نسبی، میانگین دما در فصل خشک حدود ۲۸ درجه سانتی‌گراد و در فصل بارانی حدود ۲۵.۵ درجه سانتی‌گراد می‌باشد.

افزایش میزان بارندگی‌ها در فصل بارانی، باعث افزایش میزان مواد غذایی جنگل شده و فعالیت حیواناتی مانند میمون‌ها و پرندگان میوه‌خوار، به حد قابل‌توجهی بیشتر می‌شود. با این وجود، به یاد داشته باشید که در فصل خشک و کاهش بارندگی‌ها، امکان دسترسی به نقاط مختلف جنگل و کاهش حشرات، افزایش می‌یابد و فرصت تفریحاتی مانند قایق‌سواری هم فراهم است.

تجربه یکی از مسافران تورپک در سفر به جنگل آمازون با تور برزیل

سفر من به جنگل آمازون یکی از متفاوت‌ترین و چالش‌برانگیزترین تجربیات زندگی‌ام بود. ورود به این پهنه‌ی بکر و رمزآلود، نه‌تنها تماس مستقیم با تنوع بی‌نظیر گونه‌های گیاهی و جانوری را ممکن ساخت، بلکه نگاهی عمیق‌تر به چرخه‌ی حیات و نقش حیاتی این جنگل در تعادل اقلیمی جهان به من داد. در بخشی از مسیر، همراه با راهنمای حرفه‌ای محلی، از مسیرهای آبی باریک عبور کردیم و شب را در سکوتی فراگیر که تنها با صدای حشرات و پرندگان شکسته می‌شد، گذراندیم.

تجربه زندگی با جوامع بومی و مشاهده شیوه‌ی همزیستی آن‌ها با طبیعت، دیدگاهی نو نسبت به مفهوم پایداری در من ایجاد کرد. بدون تردید، جنگل آمازون نه فقط مقصدی برای سفر، بلکه مکانی برای بازنگری در رابطه‌ انسان با طبیعت است.

حیوانات جنگل آمازون

تنوع گونه‌های جانوری این جنگل، بسیار زیاد است و ممکن است که در زمان گشت و گذار در آن، با حیواناتی مواجه شوید که تاکنون ندیده‌اید یا حتی اسم آنها را نشنیده‌اید. طبق مستندات علمی، تا‌کنون حدود 40000 گونه‌ گیاهی، ۲۲۰۰ گونه ماهی، ۱۲۹۴ گونه پرنده، ۴۲۷ گونه پستاندار، ۴۲۸ گونه دوزیست و ۳۷۸ گونه از خزندگان در جنگل‌های آمازون شناسایی شده‌اند. در ادامه، با برخی از حیوانات جنگل آمازون آشنا خواهید شد.

عجایب جنگل آمازون

این جنگل، سرشار از زیبایی‌ها و شگفتی‌های حیرت‌انگیز است و نکته‌های عجیبی درباره آن وجود دارد که قطعا دانستن آنها برایتان جالب خواهد بود.

• حدود ۲۰ درصد از اکسیژن کره زمین توسط این جنگل‌ها تولید می‌شود و به همین علت، عنوان ریه‌های زمین را به این جنگل اختصاص داده‌اند.
• بیش از ۱۰ درصد از کل گونه‌های گیاهی و جانوری جهان در آمازون یافت می‌شوند. همین موضوع، باعث شده که آمازون به یکی از برترین زیستگاه‌های جهان تبدیل شود.
• در این جنگل، بسیاری از گیاهان دارویی وجود دارند که توسط قبایل بومی برای درمان بیماری‌‌ها استفاده می‌شدند و اکنون، دانشمندان برای تولید داروهای درمان سرطان و بیماری‌های قلبی از آنها استفاده می‌کنند.
• هر ساله گونه‌های گیاهی و جانوری جدیدی در آمازون کشف می‌شوند. با توجه به وسعت این جنگل، به نظر می‌رسد که هنوز تعداد زیادی گونه‌های ناشناخته در این جنگل وجود دارند.
• بارش باران در این جنگل‌ها به حدی زیاد است که این منطقه به یکی از مرطوب‌ترین مناطق زمین تبدیل شده است.‌ میزان بارندگی در فصل بارانی، باعث بالا آمدن آب رودخانه‌ها و زیر آب رفتن بخش‌هایی از جنگل می‌شود.
• در آمازون حدود 100 قبیله سکونت دارند که بدون استفاده از تکنولوژی‌های مدرن و به روش‌های سنتی و با استفاده از منابع طبیعی جنگل زندگی می‌کنند.
• در این جنگل‌ها، درختان عظیم‌‌الجثه‌ای مانند درختان سبای و کاپوک وجود دارند که ارتفاع آنها به ۷۰ متر هم می‌رسد و تاثیر بسزایی در حفظ اکوسیستم آمازون دارند.
• در برخی نقاط جنگل، قارچ‌هایی وجود دارند که به علت وجود ترکیبات شیمیایی خاصی، در شب‌‌ها نور سبز رنگی را ایجاد کرده و در تاریکی می‌درخشند.
• در این جنگل‌ها، درختان عجیبی با نام درختان پیاده‌رو وجود دارند که از طریق ریشه‌های هوایی خود برای دستیابی به نور و فضای بیشتر به نقاط جدیدی حرکت می‌کنند.
• رودخانه آمازون، بزرگ‌ترین رودخانه آمریکای جنوبی بوده که طول کل این رودخانه که از جنوب پرو اندازه‌گیری شده است؛ حداقل ۶۴۰۰ کیلومتر می‌باشد.

بخش‌های مختلف جنگل آمازون

اغلب افراد این‌گونه تصور می‌کنند که جنگل آمازون یک جنگل بسیار وسیع بوده که رودخانه‌ای از وسط آن گذر کرده و آن را به دو ناحیه تقسیم کرده است. واقعیت این است که حوضه آمازون یک زیست‌بوم بسیار پیچیده و منحصربه‌فرد بوده که دارای ۴ بخش اصلی می‌باشد:

• جنگل‌های بارانی: زیست‌بوم‌های مرطوب و سرسبز که به دلیل بارندگی فراوان، زیستگاه گونه‌های مختلف گیاهی و جانوری است.
• جنگل‌های دشت سیلابی (Floodplain forests): جنگل‌هایی در نزدیکی رودخانه‌ها که در اثر سیلاب‌های دوره‌ای به زیر آب می‌روند.
• ساوانا (Savannas) یا گرم‌دشت: زیست‌بومی وسیع و پوشیده از بوته‌ها و درختان پراکنده که دارای آب و هوای گرم می‌باشند.
• رودخانه‌ها: این رودخانه‌ها شبکه وسیعی از آبراه‌ها بوده که زیستگاه گونه‌های جانوری و گیاهی خاصی می‌باشند.

خطرات جنگل آمازون

حضور در این جنگل زیبا و شگفت‌انگیز می‌تواند؛ خطرناک و یا حتی کشنده باشد. علاوه بر جانوران وحشی یا سمی آمازون، برخی گونه‌های گیاهی در این جنگل یافت می‌شوند که سم آنها باعث مرگ انسان می‌شود. قبایل بومی آمازون با کمک برخی از این گیاهان سمی، به ساخت تیر‌های سمی می‌پردازند. نفوذ سم این گیاهان به خون انسان، منجر به خفگی او خواهد شد.

گاهی ممکن است که مواجه شدن با مردم قبایل بومی آمازون برای گردشگران ترسناک باشد و تصور کنند که این افراد کمی خطرناک هستند. در حالی که قبایل ساکن در نزدیکی رودخانه آمازون، مدت‌هاست که با حضور انسان‌ها و گردشگران مشکلی ندارند و خطری برای بازدید‌کنندگان ایجاد نمی‌کنند.

یکی دیگر از خطرات این جنگل، وجود درخت توپ گلوله‌ای (Cannonball Tree) می‌باشد که ارتفاع آن به 35 متر می‌رسد و دارای میوه‌های بزرگ و سنگینی مشابه با نارگیل است. این میوه‌ها به طور ناگهانی از درخت جدا شده و بر زمین می‌افتند و در صورت برخورد با هر موجود زنده‌ای، منجر به مرگ او می‌شوند.

علت تخریب جنگل آمازون چیست؟

بزرگ‌ترین عامل تخریب این جنگل، رشد فرایند بهره‌برداری انسان از منابع طبیعی آمازون است. این موضوع، باعث نابودی نیمی از جنگل‌های بارانی جهان، طی یک قرن اخیر شده ‌است و ادامه این روند، سبب نابود شدن تمام جنگل‌ها خواهد شد. بنابراین، لازم است که برای حفظ این جنگل‌ها و گیاهان و جانوران آن، اقداماتی انجام شود.

قطع درختان آمازون، یکی دیگر از عوامل موثر در جنگل‌زدایی است. برخی شرکت‌ها، درختان بزرگ را قطع کرده و با هدف ساخت مبلمان به کشورهای دیگر صادر می‌کنند. قطع درختان کوچک‌تر نیز، عمدتا با هدف تولید زغال چوب انجام می‌شود. مهم‌ترین دلایل انسانی که سبب تخریب این جنگل شده‌اند؛ شامل چوب‌بری، کشاورزی، دامداری، معدن، استخراج نفت و سدسازی می‌باشند.

صادرات کالاهای متنوعی همچون چرم، گوشت گاو، الوار، سویا، نفت، گاز و مواد معدنی به کشورهایی مانند چین، کشورهای اروپایی، ایالات متحده و روسیه، باعث تخریب گسترده درختان و پوشش گیاهی آمازون شده و به همین علت، وسعت زیادی از جنگل‌های بارانی آمازون در معرض قطع درخت و آتش‌سوزی قرار گرفته‌اند.

استفاده از منابع طبیعی جنگل آمازون برای موارد مختلفی چون کشاورزی، تولید محصولات زراعی، معدن و توسعه صنعتی تا سال ۲۰۱۸، باعث تخریب ۱۷ درصد از جنگل های آمازون شد. مطالعات انجام شده در سال ۲۰۲۰ نشان می دهد که حدود ۸ درصد از این جنگل ها در طی ۲۰ سال گذشته تخریب شده است.

گردشگری در جنگل آمازون

در جنگل وسیع و بکر آمازون، جاذبه‌های گردشگری متنوع و فراوانی وجود دارند که علاقه‌مندان به ماجراجویی و اکتشاف در طبیعت‌ را مجذوب خود می‌کنند و از جاهای دیدنی برزیل محسوب می‌شوند. رود و جنگل آمازون، هر ساله گردشگران زیادی را راهی سفر به کشورهای این منطقه به خصوص برزیل می‌کند. در ادامه، با برخی از مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری این جنگل سحرآمیز بیشتر آشنا می‌شوید.

خطرناک‌ترین حیوانات جنگل آمازون

جنگل آمازون یکی از متنوع‌ترین زیست‌بوم‌های جانوری در جهان است که در آن، بیش از ۲ میلیون گونه جانوری مختلف زندگی می‌کنند. اگرچه دیدن گونه‌های جانوری آمازون می‌تواند بسیار جذاب باشد؛ اما باید بدانید که این جنگل، زیستگاه حیوانات زیادی است که برخی از آنها برای انسان‌ها بسیار خطرناک و کشنده محسوب می‌شوند. در ادامه، برخی از خطرناک‌‌ترین حیوانات این جنگل را در یک جدول بررسی می‌کنیم.

بهترین زمان سفر به جنگل آمازون

برخلاف متغیر بودن میزان بارندگی و تغییر حجم آب رودخانه‌ها، دمای هوا در نقاط مختلف آمازون در طول سال، خیلی متفاوت نیست. بهترین زمان سفر به جنگل آمازون از نظر شرایط آب و هوا، فصل خشک می‌باشد. در این فصل، امکان دسترسی به خشکی‌ها به دلیل کاهش یافتن سطح آب رودخانه‌ها بیشتر است. به طور کل، حوزه آمازون دارای دو فصل است که در جدول زیر به بررسی آن پرداخته‌ایم:

گونه‌های گیاهی جنگل آمازون

وجود خاص‌ترین و متنوع‌ترین گونه‌های گیاهی در جنگل آمازون، باعث شده تا لقب بزرگ‌ترین جنگل استوایی جهان را به آن اختصاص دهند. بیش از 40 هزار گونه گیاهی و ۱۶ هزار گونه درخت در این جنگل وجود دارند که ممکن است؛ حتی تصور آن هم مشکل باشد. گیاهان دارویی زیادی نیز در این جنگل رشد می‌کنند که برخی از آنها دارای خواص درمانی بی‌نظیری می‌باشند. در ادامه، به معرفی برخی از این گیاهان جذاب و نادر آمازون می‌پردازیم.

مردم بومی جنگل آمازون

برخی از شواهد نشان می‌دهند که قدمت اولین سکونت‌گاه‌های انسانی در آمازون، مربوط به ۳۲ تا ۳۹ هزار سال پیش می‌باشند. ساکنان اولیه این جنگل، به خوبی با محدودیت‌های زندگی در این جنگل استوایی سازگاری یافته و فرهنگ بومی آ‌نها هم نشات گرفته از همین طبیعت بکر و زیبا می‌باشد. بنابراین، مردم همواره بخش مهمی از تنوع زیستی این جنگل هستند.

سرخپوستان ساکن در این جنگل، صدها قبیله هستند که در نزدیکی رودخانه‌ها یا در جنگل سکونت دارند. مردم ساکن در نزدیکی رودخانه‌ها از خاک منطقه برای کشاورزی، پرورش میوه‌ و سبزیجاتی چون ذرت و لوبیا و از کمان و تیرهای دست‌ساز برای شکار حیوانات و ماهی استفاده می‌کنند. پوشش این افراد علاوه بر لباس‌ها و زیورآلات بومی، شامل لباس‌های غربی نیز می‌باشد.

دولت برزیل تلاش کرده تا برای حفاظت از فرهنگ و اصالت بومی مردمان این منطقه، مساحت زیادی از جنگل آمازون را تحت حفاظت خود قرار داده است. قبایل ساکن در اعماق جنگل، تمایلی به ارتباط برقرار کردن با دنیای بیرون ندارند. به همین علت، به آنها مردم بومی منزوی گفته می‌شود. تعداد این قبایل به ۱۵ عدد می‌رسد. عمدتا مردم این قبایل کوچ‌نشین بوده و بنابراین، با توجه به تغییر فصول، برای تغییر محل زندگی خود اقدام به کوچ می‌کنند.

آمارها نشان می‌دهند که نیمی از جمعیت ساکنان جنگل در طی سال‌های مختلف و به علت بیماری، گرسنگی و جنگ جان خود را از دست داده‌اند. برخی از قبایل ساکن در این جنگل و شهرهای اطراف آن، هر سال در ماه‌های ژوئن و اوت، جشنی به نام کوارپ با هدف بزرگداشت مرده‌هایشان برگزار می‌کنند و به رقص و ارائه غذاهای بومی می‌پردازند.

اقامت در جنگل آمازون

اگر قصد رفتن به این جنگل را دارید و می‌خواهید که چند روز را در آن سپری کنید؛ باید بدانید که برای اقامت در جنگل آمازون، گزینه‌های مختلفی وجود دارد که هرکدام از آنها، تجربه‌ای خاص و جدید از زندگی در دل طبیعت بکر آمازون خواهند بود. بسته به نوع و زمان سفر و علایق شما، اقامتگاه‌های بومی و لوژهای جنگلی یا هتل‌های لوکس و امکانات کمپینگ، برای اقامت در اعماق این جنگل فراهم شده‌اند.

• لوژهای جنگلی آمازون: موقعیت مکانی این لوژ‌ها در اعماق جنگل و در نزدیکی رودخانه‌ها و تالاب‌های آمازون بوده و به ارائه امکاناتی چون تخت، حمام و غذاهای بومی می‌پردازند. بسیاری از این لوژ‌ها به‌ شیوه‌ای طراحی شده‌اند که دارای اثرات زیست‌محیطی بسیار کمی هستند. برخی از لوژ‌های مدرن‌تر، دارای امکانات رفاهی دیگری مانند اینترنت و استخر بوده تا افراد، زندگی لوکس در طبیعت را تجربه کنند.

• کمپینگ در جنگل: یکی از مهیج‌ترین گزینه‌های اقامت، کمپینگ در دل جنگل آمازون است. بسیاری از تورهای گردشگری، شرایط کمپینگ در جنگل را برای گردشگران فراهم می‌کنند و شما با کمک گرفتن از راهنماهای محلی باتجربه می‌توانید؛ از این تجربه بیشتر لذت ببرید. کمپینگ در جنگل آمازون، فرصت جذابی برای تماشای حیات‌وحش این منطقه است.

• خانه‌های بومی: برخی از قبایل بومی آمازون این شرایط را برای گردشگران فراهم می‌کنند تا بتوانند در خانه‌های آنها اقامت داشته باشند. این اقامتگاه‌ها بسیار ساده اما دارای محیطی گرم و صمیمی بوده و فرصتی برای معاشرت با مردم بومی و تجربه غذاهای محلی و مشارکت در فعالیت‌های روزمره آنها است.

• هتل‌های لوکس: اگر خواهان اقامتی راحت‌ و مجلل هستید؛ هتل‌های لوکسی در حاشیه جنگل‌های آمازون تعبیه شده‌اند. این هتل‌ها دارای امکانات کامل رفاهی شامل اتاق‌های مجهز، استخر، خدمات اسپا و رستوران‌های باکیفیت می‌باشند و انتخابی ایده‌آل برای افرادی هستند که دوست دارند از راحتی بیشتری در این سفر بهره‌مند شند.

کلام آخر

جنگل آمازون، یکی از جاهای دیدنی برزیل است که طبیعت بکر و گونه‌های خاص گیاهی و جانوری آن، برای بسیاری از بازدیدکنندگان جذاب و مهیج است. بدون شک، بازدید از این جنگل در تور برزیل برای هر گردشگری به عنوان تجربه‌ای خاص و خاطره‌انگیز خواهد بود. با این حال، قبل از اینکه راهی سفر به این مقصد دیدنی شوید؛ بهتر است که درباره آن بیشتر بدانید.